« لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلى ما مَتَّعْنا بِه أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا » « 1 » خواهد بود . در اينجا ممكن است از جمله : * ( « لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ » ) * از نظر اينكه منفى در آن يعنى جمله : گمراهان بشما ضرر نمىرسانند مطلق است ، و صفت و عمل معينى از آنها نيست اين معنا را استفاده كرد كه كفار هيچ وقت نمىتوانند به جامعه اسلامى پرداخته و آن را به صورت جامعه غير اسلامى در آورند ، بعبارت ديگر ممكن است معناى آيه اين باشد كه : شما اى مسلمين هدايت خود را حفظ كنيد ، و بدانيد كه گمراهان هيچوقت نمىتوانند با قوه قهريه خود مجتمع اسلامى شما را به يك مجتمع غير اسلامى تبديل كنند . بنا بر اين احتمال ، آيه مورد بحث در مقام بيان مطلبى است كه آيه « الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ » « 2 » و آيه : « لَنْ يَضُرُّوكُمْ إِلَّا أَذىً وَإِنْ يُقاتِلُوكُمْ يُوَلُّوكُمُ الأَدْبارَ » « 3 » در صدد بيان آنند . جمعى از مفسرين گذشته گفته‌اند كه مفاد آيه ، ترخيص و تجويز ترك دعوت دينى و تبليغ و امر به معروف و نهى از منكر است ، و گفته‌اند كه آيه مختص است به زمان و حالى كه شرط دعوت و امر به معروف و نهى از منكر كه همان ايمنى از ضرر است موجود نباشد ، و در اين باره روايات زيادى هم نقل كرده‌اند كه ما به زودى در بحث روايتى آينده به آنها اشاره مىكنيم ، و لازمه اين تفسير اين است كه جمله * ( « لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ » ) * كنايه باشد از نبودن تكليف يعنى شما خود پايدار در دين باشيد و بدانيد كه آنان بشما ضررى نمىرسانند ، يعنى از ناحيه ايشان تكليفى متوجه شما نمىشود . و گرنه متضرر شدن مجتمع اسلامى از ناحيه شيوع گمراهى و كفر و فسق آنها قابل انكار و جاى شك نيست « 4 » . اين معنايى است كه بعضى از مفسرين سلف براى آيه كرده‌اند ، و ليكن معنايى است بسيار بعيد ، و سياق آيه به هيچ وجه با آن سازگار نيست ، چون لسان آيه لسان مخصص عمومات امر

--> ( 1 ) خيره مكن چشمهاى خود را به چيزى كه از زينتهاى حيات دنيوى از هر كدام مكررش را به آنان داده‌ايم . سوره طه آيه 131 . ( 2 ) كفار جز آزارهاى زبانى ضررى بشما نمىرسانند و اگر هم در مقام جنگ با شما برآيند شكست خورده و پا به فرار مىگذارند . سوره مائده آيه 3 . ( 3 ) هرگز ( دشمنان اسلام ) آسيب و زيان سخت بشما نتوانند رسانيد و اگر به كارزار شما آيند از جنگ خواهند گريخت . سوره آل عمران آيه 111 . ( 4 ) تفسير المنار ج 7 ص 211 .